Франциядағы наразылық өршіді. Негізгі себеп неде?
Биылғы күзде Еуропадағы басты оқиға ретінде жаппай наразылықтар мен Еуропалық одақ деңгейіндегі жаңа саяси шешімдер белең алуда.
2026 жылғы 6 қарашада Францияда өмір сүру құнының өсуіне және әлеуметтік саясатқа наразылық білдірген халықтың қатысуымен жалпыұлттық ереуіл мен жаппай шерулер жалғасты.
Франция бойынша бес кәсіподақ жалпыұлттық ереуіл күнін жариялағаннан кейін жаңа наразылық акциялары тағы белең алды. Оларға өмір сүру құнының өсуіне наразы жоғары сынып оқушылары мен демонстранттар қосылды.
Наразылыққа жұмысшылар, студенттер және мемлекеттік сектор қызметкерлері қатысты. Олар жалақыны көтеруді, салық жүйесіндегі әділдікті қамтамасыз етуді және мемлекеттік қызметтердің жұмысын жақсартуды талап етті.
Ереуіл салдарынан ауруханалар мен қоғамдық көліктердің жұмысы бұзылды. Парижде Эйфель мұнарасын және Луврдың көрме залдарын жабуға тура келді. Мұнай өңдеу зауыттарының қызметкерлерін де өндірісті тоқтатуға шақырды. Білім министрлігінің мәліметінше, ереуілге мұғалімдердің 16% қатысты. Кәсіподақтар наразылықтар лицейлердің төрттен бірінен астамы мен университеттердің басым көпшілігінің жұмысын бұзды дейді.
Франция Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, Парижден тыс аймақтардағы 180 шеруге 270 мың адам қатысқан. Ал Жалпы еңбек конфедерациясы (CGT) 73 қалада 250 мыңнан астам адам наразылық білдіргенін хабарлады. Ел аумағында қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін шамамен 70 мың полиция қызметкері мен жандарм жұмылдырылды. 81 орта мектептің жұмысы бұғатталып, мұғалімдердің 15,81 пайызы ереуілге қосылған.
Франция үкіметі бағаның өсуіне қатысты қоғамдық наразылықты төмендетуге тырысуда. Отынды арзандату үшін билік стратегиялық қордан 10 млн баррель дизель отынын бөлуді тапсырды. Министрлер сондай-ақ оқушыларға Паркоурсуп университеттеріне түсудің танымал емес платформасын реформалауға және оны 2028 жылға қарай ауыстыруға уәде берді.
Кеше Марсель қаласында мыңдаған адам Les Réformés алаңынан Place Castellane алаңына дейін шеру өткізді. Қатысушылар кәсіподақ жалауларын көтеріп, алау жаққан. Шеру кезінде полиция бақылау жүргізді. Қаладағы метроның 17 станциясы жабылды.
Нант қаласында ұйымдастырушылардың мәліметінше, көшеге шамамен 30 мың адам шыққан. Ал полиция шеруге қатысушылардың санын 24 мың деп бағалады. Кәсіподақтар қала орталығында шеру өткізуге рұқсат алған.
Парижде наразылық кезінде жағдай ушыға түсті. Қаланың 17-округінде орналасқан Оноре де Бальзак лицейінің маңында білім беру саласындағы ресурстардың жетіспеушілігіне қарсылық білдірген студенттерге қарсы полиция көзден жас ағызатын газ қолданды.
Бұл ереуіл Францияда биылғы күзде жалғасып жатқан наразылық қозғалысының кезекті ірі сынағына айналды. Жұмысшылар, студенттер мен мемлекеттік мекемелердің қызметкерлері еңбекақыны көтеруді және еңбек жағдайын жақсартуды талап етіп, ортақ наразылыққа шықты.
Франциядағы ереуілге жүздеген мың адам қатысты
Франция Ішкі істер министрлігінің алдын ала есебіне сәйкес, кәсіподақтар жариялаған жалпыұлттық ереуіл аясында кеше ел бойынша шамамен 600 мың адам демонстрацияларға қатысқан. Ал Жалпы еңбек конфедерациясы наразылық білдірушілердің саны 1,6 миллионға жуықтағанын, оның ішінде Парижде 350 мың адам болғанын мәлімдеді.
Наразылыққа қатысушылар жалақы көтеруді, мемлекеттік қызметтерді, жұмыспен қамтуды және өнеркәсіпті қорғауды талап етті. Сондай-ақ олар мемлекеттік қызметтерді қаржыландыру көлемінің қысқаруына қарсылық білдірді.
Шерулердің басым бөлігі тыныш өткенімен, бірнеше қалада полиция мен наразылық білдірушілер арасында қақтығыстар болған.
Үкімет басшысы Еңбек және ынтымақтастық министріне жексенбіге дейін бірнеше күн бойы жүргізілген консультацияларды аяқтауды тапсырған. Ал Мемлекеттік қызмет және бюджет министрі мемлекеттік қызметкерлердің өкілдерімен келіссөздерін жалғастырып жатыр.
Наразылық акциясы Франция Ұлттық ассамблеясы 2027 жылға арналған бюджет жобасының алғашқы бөлігін бірауыздан қабылдамай тастағаннан кейінгі күні өтті. Енді үкімет ұсынған бюджет жобасын Сенат қарайды. Дауыс беру 9 желтоқсанға жоспарланған.
Одан кейін парламенттік комиссия құжаттың ортақ нұсқасын әзірлеуге тырысады. Келісімге қол жеткізілген жағдайда заң жобасы қайтадан Ұлттық ассамблеяның қарауына жіберіледі.
Францияда студенттердің наразылығы бірнеше аптадан бері жалғасып келеді. Қозғалыс қыркүйектің ортасында университеттердегі аудиториялардың шамадан тыс толуы, оқытушылардың жетіспеушілігі және жоғары оқу орындарына түсу кезіндегі қиындықтарға байланысты басталған.
Кейін студенттердің талаптарын кәсіподақтар қолдап, наразылық қозғалысына жұмысшылар да қосылды. Олар өмір сүру құнының өсуіне, жанармай бағасының қымбаттауына және әлеуметтік жағдайдың нашарлауына қарсылық білдіріп жатыр.
Келесі көктемде өтетін президент сайлауына алты айдан аз уақыт қалғанда президент Эммануэль Макронның үкіметі 2027 жылға арналған бюджетті парламент арқылы өткізуге тырысуда. Алайда парламенттегі саяси күштердің арасында бірлік жоқ. Үкіметтің бюджет жоспары елдегі мемлекеттік қарыз бен бюджет тапшылығының өсуіне байланысты бірқатар үнемдеу шараларын қамтиды.
Францияның экономикалық жағдайы халықаралық қаржы нарықтарын алаңдатып отыр. Бұл мәселеге байланысты Еуропалық одақ тарапынан да қысым күшейген.
Елдегі ірі кәсіподақтар үкіметтің бюджет жобасын қатаң сынға алды. Олардың бейсенбі күні жариялаған мәлімдемесінде ұсынылған шаралар әлеуметтік жағдайы төмен және денсаулығына байланысты қиындықтары бар азаматтарға кері әсер ететіні айтылған. Кәсіподақ өкілдерінің пікірінше, әлеуметтік төлемдерді тоқтатып, әлеуметтік қорғау жүйесінің мүмкіндіктерін әлсірету жағдайды одан әрі ушықтырады.
Энергия тасымалы бағасының күрт өсуі де халықтың наразылығын күшейтіп отыр. Бұған Таяу Шығыстағы қақтығыс салдарынан жанармай жеткізіліміне байланысты туындаған жаһандық дағдарыс пен стратегиялық маңызы бар Ормуз бұғазының жабылуы әсер еткен.
Энергетикалық дағдарыс француз парламентшілерінің ірі энергетикалық компанияларды да сынға алуына себеп болды. Депутаттар қарапайым отбасылардың энергия шығындары өсіп жатқан кезде компаниялардың рекордтық пайда табуын әділетсіз деп есептейді.
